Rich Benoit, on yılı aşkın süre önce açık artırmada yaklaşık 14.000 dolara sel hasarlı bir Tesla aldı. Otomobili onarmak için yılın büyük bölümünü harcadı; yedek parça satın almak üzere Tesla’ya başvurduğunda ise talebinin reddedildiğini söyledi. Bu deneyim, elektrikli otomobil tamirine yönelmesine ve ABD’de “tamir hakkı” hareketinin savunucularından biri haline gelmesine yol açtı.

Benoit’in mesleği bilişim teknolojileriydi. Batarya, motor ve iç mekân parçalarını satın alabileceğini düşündüğünü, ancak Tesla’nın kendisine otomobili tamir etme konusunda yardımcı olmak yerine satış departmanına yönlendirmeyi teklif ettiğini anlattı. Sonunda parçalarından yararlanmak için kazaya karışmış başka bir Tesla satın aldı. Carl Hewitt’le birlikte yürüttüğü Rich Rebuilds YouTube kanalında farklı marka ve modellerde elektrikli otomobiller üzerinde çalışıyor; kanalın abone sayısı iki milyona yaklaşıyor.

Tamir hakkı hareketi, üreticilerin insanların satın aldıkları ürünleri onarmak için ihtiyaç duyduğu bilgi ve ekipmana erişimi kısıtlamamasını savunuyor. Gündeminde yalnızca otomobiller yok: dijital sistemler nedeniyle bağımsız tamircilerin arızayı teşhis etmesinin zorlaştığı elektronik ürünler, ev aletleri ve tarım ekipmanları da var. Yetkili servis dışındaki seçeneklerin azalması, ürün sahiplerinin tamir için daha fazla zaman ve para harcamasına yol açabiliyor.

ABD’de en az dokuz eyalet tamir hakkıyla ilgili yasa çıkardı; her eyalette benzer düzenlemeler tartışıldı. Ancak mevcut yasaların çoğu sorunun yalnızca bir bölümünü kapsıyor. Tarım ekipmanı satıcıları gibi sektör gruplarının lobi faaliyetleri, yasa tasarılarına istisnalar eklenmesinde etkili olabiliyor. Federal düzeyde bir tasarı Temsilciler Meclisi’nde bekliyor; yakın zamanda kapsamlı bir ulusal düzenleme çıkmasının olası olmadığı değerlendiriliyor.

ABD PIRG adlı tüketici savunuculuğu kuruluşunun tamir hakkı kampanyasını yöneten Nathan Proctor, bir ürünü satıp sahibinin onu tamir etme olanağını elinden almayı adaletsiz bulduğunu söyledi. Aynı zamanda lobi gruplarıyla mücadele etmenin siyasi zorluğuna dikkat çekti. Proctor’a göre tüketici haklarına ilişkin bazı federal yasalar kötü uygulamaları önleyebilir; ancak dijital ekonominin büyümesiyle şirketler düzenlemelerdeki boşluklardan yararlanabiliyor.

Tartışma, otomobillerde abonelikle açılan özellikleri de kapsıyor. Benoit, üreticilerin ürünler üzerindeki denetimi artırdığını ve bazı otomobil işlevlerinin ücret ödenmediğinde kullanılamaz hale getirilebildiğini savundu. Bu, onun daha geniş bir eğilim hakkındaki değerlendirmesi; her otomobil üreticisinin böyle bir uygulama yürüttüğüne dair bir tespit değil.

ABD’li Demokrat Temsilci Marie Gluesenkamp-Perez, otomobil üreticilerini kapsaması öngörülen Repair Act tasarısına Cumhuriyetçi Temsilci Neal Dunn’la birlikte destek verdi. Gluesenkamp-Perez askeri ekipman ve tarım elektroniğinde tamir hakkı girişimlerine de katıldı. Cumhuriyetçi Senatör Josh Hawley ile Demokrat Senatör Ray Luján da otomobiller için bir tamir hakkı tasarısı sundu. Şirketler ise bu tür yasalara fikri mülkiyet ve ürün güvenliği gerekçeleriyle karşı çıkıyor.

Benoit, yeni otomobil alanların üreticinin istediği bakım ve kullanım koşullarına uyduklarında bu sorunla fazla karşılaşmayabileceğini söyledi; asıl kaygısının şirketlerin zamanla ürünler üzerindeki kontrolünü artırması olduğunu ekledi. Onarım kısıtlamalarının ortalama bir haneye yılda yüzlerce dolara, ekonomi genelinde ise yılda yaklaşık 50 milyar dolara mal olduğu tahmin ediliyor. Benoit ayrıca yazılımın bazı durumlarda kullanıcılardan mümkün olduğunca fazla gelir elde etmek amacıyla tasarlandığını savunuyor.